„Ik dacht dat ik me nooit meer zou laten vernederen. Maar het is toch weer gebeurd’’, zegt ze. Er staan tranen in haar ogen. Van onmacht. Want haar zaak is geseponeerd.

 Drie jaar geleden kwam ze naar Nederland om als au pair te werken. Ze werd als huisslaaf uitgebuit. Ze moest voor drie kleine kinderen zorgen en het hele huishouden doen. Als er iets niet naar de zin van haar veeleisende bazin was, werd ze uitgescholden.  

Ze maakte dagen van dertien, veertien uur voor een loon van 150 euro per maand. Ze dacht dat dat netjes betaald was. Wist zij veel.

Ze moest dankbaar zijn, zei haar bazin, want ze hadden haar ticket en haar toeristenvisum voor haar betaald. Ze waren zo goed geweest haar naar het rijke Nederland te halen. Ze zou mogen studeren. Ze zouden haar verblijfsvergunning regelen.

Maar dat gebeurde niet.

En toen was ze illegaal. 

Ze werd zomaar ontslagen en stond opeens op straat. Maar toen ze aangifte deed van mensenhandel was de officier van justitie niet onder de indruk.

Ze had inderdaad lange werkweken gemaakt voor te weinig geld, stelde hij, maar ze was toch blij geweest met het bedrag? Ze had toch kunnen rusten als de kinderen sliepen of op school waren? De werkomstandigheden waren toch niet slecht geweest? Haar ticket en visum waren toch betaald?

Ze was toch vrij geweest om terug te gaan naar haar eigen land?

Beste officier, een paar kleine puntjes:

1. Er bestaan in dit land afspraken over werkuren en betaling en die gelden voor iedereen. Ook voor jonge meisjes uit arme landen die hopen hier wat te verdienen om hun familie te helpen en die al blij zijn met weinig.  

2. Iemand die in zijn eentje een heel huishouden draaiende moet houden, kan niet rusten als er even geen kinderen zijn.

3. Veel te hard moeten werken en voortdurend uitgescholden worden, zijn dat geen slechte werkomstandigheden?

4. Ticket en visum waren betaald - dat was geen vriendelijke geste maar een dwangmiddel. Ze werd er voortdurend aan herinnerd dat dit haar verplichtte minstens een jaar te blijven werken.

5. Terug naar haar eigen land? Hoe dan? Haar ticket was verlopen, ze had geen geld, nauwelijks contacten, ze was illegaal en bang om gearresteerd te worden. Ze werd constant onder druk gezet dat ze in de schuld stond. Ze hoorde voortdurend dat ze niets voorstelde. En als je dat maar vaak genoeg hoort, ga je dat geloven, dat kan iedere psycholoog je vertellen.

Waar haal je dan de moed vandaan om weg te lopen als je nergens naar toe kan?

Moderne slaven worden niet vastgeklonken met ijzeren ketens. Ze worden op andere manieren vastgezet. Met behulp van manipulatie, intimidatie, vernedering, chantage en het idee dat ze in de schuld zouden staan bij hun baas. Ze kunnen geen kant op, maar het lijkt alsof de deur openstaat - dat is het bedrieglijke ervan. En dat kan allemaal omdat het om kwetsbare mensen gaat.   

En wat zeggen wij in Nederland als zo iemand aangifte doet?

Oh, weer zo een die op slinkse wijze aan een verblijfsvergunning probeert te komen.    

Renate van der Zee werkt als freelance journaliste voor onder meer NRC-Handelsblad en Opzij. Vanaf 1 oktober is haar boek ‘Bitter avontuur’ over uitbuiting in Nederland te koop in de boekhandel.
ISBN: 9789044519136 Prijs: € 17,95

Afgelopen Moederdag had ik een lang gesprek met Agnieszka, een Poolse moeder van vijf kinderen die in Limburg in de tuinbouw werkt. Onderweg naar het zuiden had ik bij een benzinepomp snel nog een bos rozen voor haar gekocht. Ik schaamde me toen ik zag hoe blij ze was.
Agnieszka komt uit een dorp in Noord-Polen. Ze heeft vijf kinderen en een man van wiens loon het gezin eigenlijk niet kan rondkomen. Ze reisde in 2010 naar Nederland omdat ze niet meer wist hoe ze de opleiding van haar kinderen moest bekostigen. Ze had gehoord dat je in Nederland met champignons plukken goed kon verdienen. Ze had geen idee waar ze terecht zou komen.
In de kwekerij waar Agnieszka ging werken, waren werkdagen van veertien uur geen uitzondering. Ze werd gehuisvest in een barak, in een kamer die ze met vijf andere vrouwen moest delen, maar waar ze wel maandelijks 225 euro voor moest betalen. Ze moest ook 250 euro betalen voor een ‘cursus’ champignon plukken – wat ze in een dag onder de knie had. Dat geld zou ze pas na drie maanden terug krijgen. Zo hield het bedrijf zijn werknemers vast. Want 250 euro is veel geld voor vrouwen als Agnieszka.
Agnieszka werd dag in dag uit uitgescholden, opgejaagd en vernederd. In haar contract stond: minimumloon. Maar om dat echt te krijgen moest ze een onmogelijke hoeveelheid champignons plukken. Alle werkneemsters werden geïntimideerd. Als ze weg zouden gaan voordat hun contract afliep, zouden ze problemen krijgen, werd gezegd. „We weten je te vinden’’.
Agnieszka vluchtte toch. Dat is het woord dat ze gebruikt: ‘vluchten’.  „Ik ging daar kapot’’, zegt ze.  Ze werkt nu voor een bedrijf dat haar netjes betaalt en voor keurige huisvesting heeft gezorgd. Maar vaak denkt ze aan de vrouwen die in de champignonkwekerij zijn achtergebleven omdat ze niet durfden weg te gaan of omdat ze gewoon niet beseften dat ze rechten hadden en deze arbeidsomstandigheden niet hoefden te pikken.
Het geval van Agnieszka staat niet op zichzelf en daar hoor je de laatste tijd steeds vaker over. Oost-Europese vrouwen die hard willen werken om hun kinderen een beter leven te geven, kunnen in de tuinbouwbedrijven van onze beschaafde democratie zomaar worden uitgebuit.
Nu weet u waarom champignons zo goedkoop zijn. Ik koop ze niet meer. Ik houd niet van de bijsmaak. 

Renate van der Zee werkt als freelance journaliste voor onder meer NRC-Handelsblad en Opzij. In oktober verschijnt haar boek ‘Bitter avontuur’ over uitbuiting in Nederland.

Volgens mij heeft niemand het kunnen missen, maar op 24 mei 2012 heeft Fier Fryslân De Veilige Veste geopend. De Veilige Veste is een nieuw zorgconcept voor de meiden die slachtoffer zijn van loverboys of eergerelateerd geweld.  Voor meer info, kijk op www.fierfryslan.nl  Tijdens het openingswoord van Linda Terpstra was op een scherm te zien welke organisaties het tot stand komen van de Veilige Veste mogelijk hebben gemaakt.  Dit maakte indruk op me. Het waren zoveel organisaties dat het niet op één scherm paste, ik zal ze daarom hier niet noemen. En dan hebben we het alleen nog maar over de organisaties. Wat te denken van de mensen werkzaam binnen Fier en  de mensen die werkzaam zijn bij samenwerkingspartners. Allemaal organisaties en mensen die zich verbinden aan het doel:  veilige opvang en goede zorg voor de slachtoffers. We willen niets liever dan het stoppen en voorkomen van mensenhandel. Tijdens de opening van De Veilige Veste blijkt hoeveel mensen zich willen verbinden aan het doel.  Dit maakte indruk op me en het is geweldig want we kunnen alleen met elkaar een vuist maken tegen mensenhandel. We hebben elkaar nodig in de strijd. Ik zal een korte opsomming geven van de acties waaruit de verbinding bleek:
De opening was spectaculair door de motortocht waarbij in totaal 200 (politie)mensen uit het hele land de meiden symbolisch, achter op de motor, hebben verhuisd van het oude adres naar De Veilige Veste.  De politiemensen namen één  of twee vrije dagen op om dit mogelijk te maken. Via een oproep via (o.a.) de social media hebben heel veel mensen hun motorkleding uitgeleend zodat de meiden veilig mee konden rijden. KLPD’er Henk Werson heeft zijn deel van de opbrengst van ‘De Fatale Fuik’,  maar liefst een bedrag van 16.200 euro (!) geschonken aan De Garaasje, het nieuwste project van Fier – een Centrum Kinderhandel. Het rode Kruis heeft bedden geleverd om de motorrijders te laten overnachten ;  Albert Heyn heeft gratis een ontbijt verzorgd voor de motorrijders; Veel genodigden hadden als kado een symbolische steen meegenomen voor De Garaasje met de toezegging een x aantal stenen te kopen, zangeres Denise Rivera die met de meiden van Fier belangeloos een cd heeft opgenomen met een prachtig lied dat tijdens een optreden ten gehore werd gebracht, de partner van een medewerker van Fier die prachtige taarten heeft gemaakt voor de opening. Ik kan doorgaan maar het zou een hele lange indrukwekkende opsomming worden.
Ook ’s avonds, tijdens het feest voor het personeel van Fier en de motorrijders bleek de verbinding sterk aanwezig. Uit gesprekken met de politiemensen bleek dat zij zich hard willen maken voor het volgende doel: het stoppen van mensenhandel. Er was één politieman die spontaan, samen met Anke van Dijke stenen voor De Garaasje ging verkopen. Dit leverde maar liefst 60 stenen op. 
Op deze website kunt u lezen hoe we de volgende stap maken in de strijd tegen mensenhandel. Het opzetten van een centrum waar kennis en zorg t.b.v. kinderhandel en mensenhandel samenkomen , is noodzaak. Hiervoor hebben we de verbinding met u nodig, want we kunnen het niet alleen.
Wilt u weten hoe u kunt bijdragen in de strijd tegen mensenhandel?  Kijk op www.degaraasje.nl

Ingrid Couperus

Frans Bromet koos partij voor de slachtoffers in zijn drieluik ‘De bezem door de Wallen’.  Even voor de duidelijkheid: in zijn ogen zijn dat nièt de prostituees die daar worden uitgebuit, maar de raamexploitanten die door de gemeente worden gedwongen te vertrekken. 

Je weet eigenlijk al genoeg als je het vrolijke accordeonmuziekje hoort dat zijn documentaire begeleidt: hier is een filmer aan het werk die in de waan verkeert dat de Amsterdamse rosse buurt Oud-Hollandse folklore is waarbij je schalks kunt knipogen, in plaats van een broedplaats van keiharde criminaliteit.

„Het is toch hartstikke lief om hier te werken, er is toch niets mis mee’’, zegt een van de raamexploitanten in de film. Onder die raamexploitanten zitten types die prostituees uitbuiten en doen alsof hun neus bloedt wanneer er een slachtoffer van mensenhandel achter hun ramen zit, maar Bromet vindt het vooral naar dat deze mensen hun nering moeten opgeven. Dat dit gebeurt om mensenhandel op de Wallen tegen te gaan, daarvan is hij niet onder de indruk.    

Om zijn punt te maken, interviewt Bromet zeer selectief. De prostituee die hij aan het woord laat, vertelt dat de eerste keer dat ze werkte ‘helemaal top’ was. De hoerenloper die hij spreekt, maakt zichzelf wijs dat de meisjes er zelf ‘ook heel veel lol’ aan hebben. De raamexploitant die al vijftig jaar in het vak zit, heeft nog nooit gedwongen prostituees gezien. Of beter: hij peinst er niet over om zijn mond erover open te trekken tegenover Bromet.

Bromet gaat wel op bezoek bij een opvangcentrum voor slachtoffers van mensenhandel, maar hij laat geen slachtoffers aan het woord. Hun afschuwelijke verhalen zouden namelijk het punt teniet doen dat hij lijkt te willen maken: dat het allemaal wel meevalt op de Wallen, dat  mannen nu eenmaal recht hebben op betaalde seks en dat het misselijk is dat de gemeente de lol komt verpesten.

Het is verbijsterend, maar als Bromet het over ‘leed’ heeft, dan bedoelt hij het leed van de raamexploitant die moet vertrekken. Dat er achter die ramen onnoemelijk veel meer leed zit, wordt gebagatelliseerd. Want prostitutie is namelijk net zoiets als bij de Hema werken, zoals een van de raamexploitanten zegt. En ‘bij de Hema zal je ook wel eens een dag geen zin hebben’.

Je zou denken dat Bromet, die gewoonlijk zo ad rem is, hier nog wel een vraagje zou kunnen stellen. Wat dacht u van: ‘Hebben ze bij de kassa van de Hema dan ook een alarmknop waarop de werkneemster kan drukken als een klant gewelddadig wordt?’ Of: ‘Worden werkneemsters van de Hema dan ook na werktijd afgehaald door kerels aan wie ze hun salaris moeten afdragen?’

Journaliste Renate van der Zee werkt onder meer voor NRC-Handelsblad en Opzij. Ze schreef de boeken ‘Eerwraak in Nederland’ en ‘Een meisje voor dag en nacht’. Nu werkt ze aan een boek over uitbuiting in Nederland. In dit blog vertelt ze over dingen die ze tijdens haar onderzoek tegenkomt.

„Het gebeurt vaker dan je denkt’’, zegt de advocate tegen me. We zitten tegenover haar in haar rommelige kantoor en hebben het over haar cliënte, een jong meisje uit een Afrikaans land dat naar Nederland kwam om als au pair te werken.

Ze belandde in een ogenschijnlijk perfect gezin. Leuk huis, goedgeklede mensen, drie schattige jonge kinderen. Maar ze ging een loodzware tijd tegemoet, want ze werd gewoon gebruikt als goedkope hulp in de huishouding. Ze werkte van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat, ze kookte, ze ruimde op, ze maakte schoon, ze deed de was en mevrouw en meneer hadden ook graag dat ze in het weekeinde thuis bleef om op de kinderen te passen. En als ze iets deed dat hun niet beviel, zoals op zaterdagmiddag afspreken met een vriendin, werd ze uitgescholden of dagenlang genegeerd.

Ze durfde niets terug te zeggen, want ze hadden haar beloofd dat ze een verblijfsvergunning zou krijgen, dat ze een studie mocht doen en ze was haar werkgevers dankbaar dat ze het dure ticket hadden betaald om haar naar het rijke Europa te halen. En ze betaalden haar 150 euro per maand, wat ze veel geld vond. Wist zij veel.

Na maandenlang keihard werken, realiseerde ze zich dat ze nooit een verblijfsvergunning zou krijgen, dat het met die studie niets zou worden en dat ze gewoon werd uitgebuit. Het kostte haar veel moed, maar ze speelde het klaar om weg te komen en uiteindelijk deed ze aangifte.

„Je denkt dat dit een uitzonderlijk verhaal is’’, zegt haar advocate tegen me. „Maar het komt in allerlei gradaties overal voor. In mijn vrije tijd hockey ik en dan hoor ik vrouwen op de hockeyclub zeggen dat het zo énig is dat binnenkort hun au-pair naar Nederland komt. En als ik dan doorvraag, blijkt die au pair ook huishoudelijk werk te gaan doen, terwijl wettelijk bepaald is dat een au pair maar een beperkt aantal uur mag werken. De realiteit is dat deze vrouwen dus voor heel weinig geld een dienstmeisje in huis halen. Als ik dan zeg dat dat mensenhandel is, staan ze raar te kijken. Maar het uitgangspunt van mensenhandel is dat je mensen misleidt om tegen veel te lage betaling voor je te werken. En geloof me, dat komt heel veel voor in al die rijke gezinnen in Wassenaar, Aerdenhout en Het Gooi.’’

Wat die au pairs meemaken, valt onder de categorie alledaagse uitbuiting. We zijn ons daar in Nederland nauwelijks van bewust. Staat u ooit stil bij de arbeidsomstandigheden van het buitenlandse kindermeisje van dat goed verdienende gezin bij u om de hoek? We denken dat uitbuiting en mensenhandel een ver van ons bed-show is, maar niets is minder waar.

„Er is veel onwetendheid’’, zegt de advocate. „Ook bij mensen die beter zouden moeten weten’’. Ze lacht eventjes. „De rechter heeft zelf ook een au pair.’’

Journaliste Renate van der Zee werkt onder meer voor NRC-Handelsblad en Opzij. Op dit moment schrijft ze een boek over de uitbuiting in Nederland. In dit blog vertelt ze over de dingen die ze tijdens haar onderzoek tegenkomt.

Draag nu uw steentje bij op www.degaraasje.nl